محمد صادق على خان
85
مخازن التعليم ( فارسى )
اول كمتر مگر در تقويت معده و دل افزونتر ازو است فرسخ سيوم در حرف التاء الفوقانيه تانبول به فارسى برگ تنبول و بهندى پانوناگبيل نامند نباتش شبيه ببرگ لوبيا و بر درخت مىپيچد در دوم گرم و خشك مفتح و مفرح و مشتهى و مقوى معده و جگر و دماغ و دل و حافظه و فهم و مبهى و نشاطآرنده و مضغ او جهت دفع رطوبت دهن و تقويت بن دندان و قطع نزف الدم لهاة و تحليل ورم لهاة و سرخ كردن لب نافع و اكثار او مصدع محرورين و مصلحش سكنجبين و بدلش قرنفل و قدر شربتش تا دو مثقال تربد بهندى نسوت نامند بيخ است ظاهر سياه و باطن سفيد و مجوف بهترين او سفيد و سبك و صمغدار است در اول سيوم گرم و در آخر آن خشك مسهل بلغم و رطوبت رقيقه و با زنجبيل قاطع بلغم غليظ و لزج از عمق بدن و منقى معده و رحم و مفتح سده آن و منقى دماغ از بلغم و جهت عرق النسا و امثال او و فالج و سرفه كه بمشاركت رطوبات معده باشد و با هليله كابلى و امثال آن جهت ماليخوليا و جنون و صرع و با تخم كتان و روغن بادام جهت سعال مزمن و درد سينه نافع و قدر شربت از جرم او تا سه درم و در مطبوخ تا پنج درم و در معاجين مبالغه در كوبيدن او نبايد كرد و مضر امعا و مجفف اعضا و مغشى و مكرب و مصلحش خراشيدن پوست سياه او و با روغن بادام و پسته چرب كردن و با كتيرا استعمال نمودن و بدلش پوست ريشه توت است به وزن او در بعضى امزجه غاريقون ترنجبين شبنميست كه بر خار مسمى بحاج منعقد مىگردد و شيرين در اول گرم و تر و جالىتر از شكر و ملين طبع و مسهل صفرا و محرك باه و از شيرخشت لطيفتر است و جهت سرفه و درد سينه و غثيان و تپهاى حاره و تشنگى و با ماء الجبن جهت اخراج اخلاط محترقه و بشير تازه دوشيده جهت تحريك باه نافع و قدر شربت او از هفت مثقال تا سى مثقال و مضر سپرز و مصلحش تمر هندى و عناب و بدلش شيرخشت ترمس به فارسى باقلاى مصرى و بهندى باكلا گويند از باقلا كوچكتر